Roedd mis Chwefror yn nodi Mis Hanes LGBTQ+ ledled y DU, a oedd yn gyfnod o fyfyrio ac ôl-edrych i Wavehill yn benodol. Thema Mis Hanes LGBTQ+ yn 2022 oedd Gwleidyddiaeth mewn Celf: ‘Mae’r Arc yn Hir’, yn seiliedig ar ddyfyniad Dr. Martin Luther-King Jr. “Mae arc y bydysawd moesol yn hir, ond mae’n plygu tuag at gyfiawnder”. Ni ddylai’r ymadrodd hwn gymeradwyo penderfyniaeth na thanseilio’r angen i gymryd camau rhagweithiol tuag at gyfiawnder cymdeithasol. Mae’n ein hatgoffa o ba mor bell sydd i fynd o hyd i ddileu anghydraddoldebau strwythurol a gwahaniaethu y mae cymunedau LHDT+ yn eu hwynebu.
Yn Wavehill, rydym yn ymwybodol o ba mor hawdd yw ysgrifennu blog neu drydariad i gefnogi Mis Hanes LGBTQ+, heb wneud y gwaith ystyrlon weddill y flwyddyn i addysgu ein hunain a sicrhau ein bod yn atgyfnerthu ein geiriau gyda gweithredoedd. Rydym yn cydnabod ein bod ar daith i wella ein hymwybyddiaeth a’n harferion ein hunain o fewn Wavehill, ac mae ein pwyllgor Amrywiaeth, Cydraddoldeb a Chynhwysiant yn rhoi camau ymarferol ar waith i fynd i’r afael â’r bylchau hyn. Yn yr un modd, rydym yn gweithio’n galed i sicrhau bod y sgyrsiau hyn yn digwydd ar draws y sefydliad cyfan ac yn cael eu hystyried yn ein holl waith, nid yn unig ar bwyllgorau neu mewn cyfarfodydd bwrdd ond gyda chleientiaid a chydweithwyr lle bo’n briodol.
Yn ddiweddar, fe wnaethon ni orffen ein gwaith i Lywodraeth Cymru yn dadansoddi’r ymatebion i’r ymgynghoriad cyhoeddus ar Gynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru. Mae’r cynllun trawslywodraethol hwn yn gynhwysfawr ei gwmpas ac yn cynrychioli ymrwymiad pendant tuag at gydraddoldeb i bawb yng Nghymru. I’r rhai ohonom a weithiodd ar y prosiect hwn, mae wedi bod yn atgof amserol o’r hawliau sylfaenol a’r gydnabyddiaeth y mae pobl LHDTC+ wedi ymladd drostynt ac wedi’u hennill dros y degawdau diwethaf, a’r gwaith sydd ei angen i adeiladu ar yr enillion hyn.
Y Cynllun Gweithredu LGBTQ+ ar gyfer Cymru, yn ymrwymo Llywodraeth Cymru i gymryd camau pendant tuag at gymdeithas lle mae pobl LHDTC+ nid yn unig yn ddiogel i fyw a charu’n ddilys ond lle nad ydynt yn wynebu unrhyw rwystrau nac anghydraddoldebau strwythurol oherwydd eu cyfeiriadedd rhywiol neu ailbennu rhywedd. Darparodd ein gwaith ddadansoddiad o’r materion, y themâu a’r safbwyntiau a gododd o’r ymatebion i’r Cynllun Gweithredu. Mae hwn yn elfen allweddol o lywodraeth agored a democrataidd, a bydd ein dadansoddiad annibynnol a chadarn o’r ymatebion yn cefnogi Llywodraeth Cymru wrth iddynt fireinio’r Cynllun Gweithredu a symud tuag at ei weithredu ymarferol.
Wrth i Fis Hanes LHDTC+ ddod i ben, mae’n teimlo’n briodol cydnabod pa mor arwyddocaol yw’r Cynllun Gweithredu i Gymru a hawliau LHDTC+. Gan fod y DU yn canfod ei hun yn ddiweddar wedi’i gondemnio gan Gyngor Ewrop am ymosodiadau ar hawliau LGBTQ+, nid oes lle i hunanfodlonrwydd. Ac eto mae hefyd yn gyfle i atgoffa ein hunain o hanes cyfoethog Pride ledled y DU. Yr haf hwn byddwn yn dathlu 50fed pen-blwydd gorymdaith Pride yn y DU, a gynhaliwyd gyntaf yn Llundain ym 1972. Mae ein profiad mewn datblygu gwledig a seilwaith diwylliannol hefyd yn ein hatgoffa nad yw Llundain yn fetrig cyffredinol ar gyfer newid na diwylliant. Dilynodd Gorymdeithiau Pride yn ein lleoliadau swyddfa eraill yn fuan. Roedd Pride Bryste cyntaf ym 1977. Dechreuodd Pride ar y Prom Aberystwyth yn 2012, sef y digwyddiad agosaf o’r fath i’n pencadlys yn Aberaeron, tra cynhaliwyd gorymdaith Pride gyntaf Cymru yng Nghaerdydd ym 1985 lle mae Pride Cymru yn parhau. Yn olaf, dechreuodd Northern Pride (yng Nghastellnewydd) yn swyddogol yn 2008.
Gan gydnabod cerrig milltir mwy diweddar, yn 2009 y Casglodd yr ONS ddata hunaniaeth rywiol yn ei Harolwg Integredig o Gartrefi am y tro cyntaf. Rydym hefyd yn aros yn eiddgar am ganlyniadau Cyfrifiad 2021, sef y cyntaf i gasglu data ar gyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth rhywedd yng Nghymru a Lloegr. Mae casglu, dadansoddi a defnyddio data yn hanfodol ar gyfer llunio polisïau sy’n seiliedig ar dystiolaeth, a heb y data yn y lle cyntaf, mae’n anodd gwneud ein gwaith ymchwil a gwerthuso. Fodd bynnag, rydym yn argymell erthygl gan Dr. Kevin Guyan sy’n ystyried beth allai cwestiynau newydd y cyfrifiad ei olygu i gymunedau sydd wedi cael eu deall yn hanesyddol fel rhai ‘anodd eu cyrraedd’.
Felly, er bod data o safon yn hanfodol ar gyfer ymchwil a gwerthuso o safon, mae rôl yr ymchwilydd mewn dadansoddi a dehongli yn bwysicach fyth. Dyma lle mae rhifau yn unig ar daenlen yn dod yn wybodaeth, sydd yn ei thro yn dod yn hanes. Drwy gydol y flwyddyn byddwn yn parhau i ddysgu, ac rydym yn ymdrechu i gyfieithu’r dysgu hwn i’n holl waith, boed hynny drwy gyfarfodydd cleientiaid, prosesau casglu data, neu recriwtio mewnol. Gall y bwa fod yn hir, ond nid yw’r nod terfynol o gymdeithas lle gall pawb ffynnu yn sicr. Rydym yn ymrwymo i wneud y gwaith i sicrhau nad yw Hanes LGBTQ+ yn dod i ben ym mis Chwefror, ond yn gweithredu fel catalydd i wrando, dysgu a gweithredu.
