Rhaglen Adeiladu Cyfoeth Cymunedol Bargen Dwf Ayrshire

Comisiynodd North Ayrshire Council, ar ran partneriaeth Bargen Dwf Ayrshire, Hall Aitken i gynnal gwerthusiad terfynol o’r Rhaglen Adeiladu Cyfoeth Cymunedol gwerth £3 miliwn.

Cyflawnwyd y rhaglen ar draws Gogledd, Dwyrain a De Ayrshire rhwng 2021 a 2025.

Profodd y rhaglen fodel gwahanol o ddatblygu economaidd lleol, gan ddefnyddio grym economaidd y sector cyhoeddus a’r gymuned i gynyddu caffael lleol, hyrwyddo Gwaith Teg, gwneud gwell defnydd o dir ac asedau, a chefnogi perchnogaeth gydweithredol a pherchnogaeth gweithwyr. Roedd y gwaith cyflawni’n cynnwys swyddogion Adeiladu Cyfoeth Cymunedol lleol, Cronfa Cymorth i Fentrau a gwasanaeth Gwaith Teg Ayrshire, a oedd yn gweithredu ledled Ayrshire.

Archwiliodd y gwerthusiad effeithiolrwydd, cyflawniad ac effaith gyffredinol y rhaglen ar draws prif bileri Adeiladu Cyfoeth Cymunedol, a’i chyfraniad at dwf cynhwysol. Ystyriodd hefyd effaith grantiau a chymorth ymgynghori a gwnaeth argymhellion ynghylch cynaliadwyedd y rhaglen, y potensial i’w gweithredu ar raddfa ehangach a’r goblygiadau i bolisi yn y dyfodol.

Ein hymagwedd

Dylunio’r ymchwil a samplu rhanddeiliaid. Datblygodd Hall Aitken fatrics o gwestiynau ymchwil a thystiolaeth a dewisodd sampl bwriadus o randdeiliaid ar draws y tri chyngor, gwahanol lefelau o gyflawni’r rhaglen a sectorau perthnasol. Cynlluniwyd y sampl i archwilio sut y dehonglwyd y rhaglen ranbarthol yn lleol, gan gynnwys gwahaniaethau mewn capasiti cyflawni ac aeddfedrwydd y rhaglen, sut yr ymgysylltodd busnesau â chaffael, Gwaith Teg a chymorth perchnogaeth, cyfraniad swyddogion lleol, a rhwystrau i gydlynu rhanbarthol.
Dyluniad addasol a chymesur. Cynigiodd y dyluniad ymchwil gwreiddiol arolwg newydd o tua 1,000 o fusnesau a gefnogwyd. Yn y cam cychwynnol, daeth y tri chyngor i’r casgliad na fyddai arolwg cyffredin yn cynhyrchu tystiolaeth gymaradwy oherwydd bod meini prawf grant, trefniadau monitro a chymorth busnes wedi datblygu’n wahanol. Felly addasodd Hall Aitken y dyluniad, gan roi mwy o bwyslais ar ddadansoddiad ansoddol o dystiolaeth bresennol, cyfweliadau â rhanddeiliaid a dadansoddi dogfennau, gyda chymorth data monitro a chwe astudiaeth achos. Roedd hyn yn osgoi cyflwyno’r dystiolaeth fel pe bai’n uniongyrchol gymaradwy ac yn lleihau’r baich ar fusnesau.
Dewis astudiaethau achos. Dewisodd y tîm chwe astudiaeth achos yn fwriadus i adlewyrchu amrywiaeth yn hytrach na pha mor gyffredin oedd yr enghreifftiau, gan gwmpasu pob un o’r tair ardal gyngor a sectorau ac ymyriadau cyferbyniol. Roedd y rhain yn cynnwys Ailsa Reliability Solutions ac Aroha Escapes yng Ngogledd Ayrshire; Curtainwise a’r manwerthwr gwledig arbenigol First Saddlery yn Nwyrain Ayrshire; a chwmni cydweithredol Newmarket Street Traders a Dundonald Castle yn Ne Ayrshire.
Dadansoddi thematig a dadansoddi Dadansoddodd y tîm dystiolaeth o gyfweliadau, dogfennau a thystiolaeth gan fuddiolwyr gan ddefnyddio NVivo. Strwythurwyd y fframwaith codio cychwynnol o amgylch y cwestiynau gwerthuso a phileri Adeiladu Cyfoeth Cymunedol, gan ganiatáu i themâu ychwanegol a thystiolaeth wrthgyferbyniol ddod i’r amlwg. Cymharwyd tystiolaeth yn ôl ffynhonnell, ardal gyngor ac ymyriad. Defnyddiwyd tystiolaeth cyfweliadau i archwilio sut y troswyd Adeiladu Cyfoeth Cymunedol a modelau perchnogaeth amrywiol yn waith cyflawni ymarferol wrth i’r cysyniadau ddatblygu, yn hytrach nag asesu’r gwaith cyflawni yn erbyn model anhyblyg yn ôl-weithredol.
Cymharu gwaith cyflawni rhanbarthol a lleol. Triniodd y tîm yr amrywiaeth rhwng y tri model cyflawni fel rhywbeth i’w ymchwilio, gan ganiatáu nodi gwahaniaethau a gwersi. Archwiliodd y dadansoddiad hefyd sut y dehonglwyd polisi rhanbarthol cyffredin yn lleol a sut y cyrhaeddodd cymorth fusnesau gwledig gwasgaredig ar draws Ayrshire.
Sicrhau canfyddiadau cadarn a thryloyw. Trionglodd y tîm ddogfennau’r rhaglen, data monitro, tystiolaeth rhanddeiliaid, tystiolaeth bresennol gan fuddiolwyr ac astudiaethau achos fel bod y canfyddiadau’n adlewyrchu patrymau ar draws y dystiolaeth yn hytrach na safbwyntiau unigol. Cymhwyswyd fframwaith codio cyson ar draws y tri chyngor i gefnogi cymharoldeb, tra archwiliwyd data monitro o fewn ei gyd-destun cyflawni lleol yn hytrach na’i agregu’n fecanyddol. Roedd y tîm yn glir na ellid priodoli newidiadau mewn cyflogaeth, trosiant neu gydnerthedd yn awtomatig i’r rhaglen lle’r oedd amodau economaidd ehangach hefyd ar waith.
Dod â’r dystiolaeth ynghyd. Y prif allbwn oedd adroddiad gwerthuso terfynol wedi’i strwythuro o amgylch pedwar piler Adeiladu Cyfoeth Cymunedol, canlyniadau twf cynhwysol, effaith grantiau, cynaliadwyedd a datblygu yn y dyfodol. Daeth y tîm â chanfyddiadau meintiol a thystiolaeth ansoddol ynghyd fel y gallai’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau ddeall maint gweithgarwch y rhaglen a’r mecanweithiau a oedd yn cynhyrchu neu’n cyfyngu ar effaith. Cyflwynodd tablau cryno weithgarwch a chanlyniadau’r rhaglen dros amser ac ar draws y tair ardal gyngor, tra cysylltodd chwe astudiaeth achos fer, ddarluniadol y cymorth a gafwyd â’r newid dilynol a brofwyd gan bob busnes neu sefydliad.

Deilliannau

Cyfrannodd y gwerthusiad yn uniongyrchol at benderfyniadau ynghylch cam nesaf Adeiladu Cyfoeth Cymunedol yn Ayrshire wrth i gyllid cyfyngedig o ran amser y Fargen Dwf ddod i ben. Dangosodd werth gwerthuso wrth ystyried beth y dylid ei gadw, ei integreiddio i’r brif ffrwd neu ei newid.

Nododd fod cyflawni lleol, wedi’i seilio ar gydberthnasau, yn un o gryfderau’r rhaglen. Fodd bynnag, creodd yr un hyblygrwydd heriau ar gyfer monitro rhanbarthol, dysgu ar y cyd a chymharu. Adroddwyd yn dryloyw ar wahaniaethau mewn monitro gan y cynghorau ac amrywiaeth yn nhystiolaeth buddiolwyr. Llywiodd y cyfyngiadau hyn argymhelliad allweddol yn uniongyrchol i sefydlu diffiniadau monitro cyffredin a fframwaith adrodd ar y cyd o’r cychwyn mewn unrhyw raglen Adeiladu Cyfoeth Cymunedol ranbarthol yn y dyfodol. Argymhellodd y gwerthusiad hefyd gadw’r gallu i addasu’n lleol a chryfhau cydgysylltu rhanbarthol.

Ystyriodd South Ayrshire Council yr adroddiad gwerthuso’n ffurfiol ym mis Medi 2025 wrth i Adeiladu Cyfoeth Cymunedol symud o gyllid y Fargen Dwf a oedd yn gyfyngedig o ran amser i ddatblygu economaidd prif ffrwd. Fel rhan o’r pontio hwn, cadwodd y Cyngor swyddog Adeiladu Cyfoeth Cymunedol. Ers hynny, mae’r Cyngor wedi dyfynnu’r gwerthusiad fel tystiolaeth ar gyfer ei Gynllun Datblygu Lleol nesaf. Cafodd y canfyddiadau sylw ehangach hefyd drwy Scottish Housing News a gwefan Bargen Dwf Ayrshire.