Datgloi Potensial Adeiladau Canol Dre: Gwerthusiad o’r Rhaglen
Comisiynodd Llywodraeth Cymru Wavehill i werthuso rhaglen Adeiladu ar gyfer y Dyfodol (BFTF), sef menter adfywio fawr a gynlluniwyd i ddod â safleoedd gwag, adfeiliedig a heb eu defnyddio’n llawn yng nghanol trefi yn ôl i ddefnydd cynhyrchiol ar draws Gorllewin Cymru a’r Cymoedd.
Wedi’i chynllunio i ddechrau fel rhaglen gwerth £108 miliwn, nod BFTF oedd creu gofod cyflogaeth, cynyddu gweithgarwch yng nghanol trefi, cefnogi busnesau, gwella cyfleusterau cymunedol a chyfrannu at amcanion adfywio ehangach. Dros amser, cafodd y ddarpariaeth ei chyflawni ochr yn ochr ag agenda esblygol Llywodraeth Cymru, sef Canol Trefi yn Gyntaf a Thrawsnewid Trefi.
Cynhaliwyd y gwerthusiad rhwng 2019 a 2023 a mabwysiadodd ddull cymysg o ddulliau ymchwil wedi’i seilio ar ddamcaniaeth. Roedd hyn yn cynnwys datblygu damcaniaeth newid, adolygu data’r rhaglen a data monitro, asesu prosesau cyflawni, cyfweliadau â rhanddeiliaid, ymweliadau â safleoedd, ymgynghoriadau â busnesau tenant, dadansoddi gwariant adeiladu ac ymchwil astudiaethau achos manwl.
Canfu’r gwerthusiad (mae’r gwerthusiad canol tymor ar gael yma) fod y broses gyflawni wedi cael ei heffeithio’n sylweddol gan oedi a ddeilliodd o COVID-19, tarfu ar gadwyni cyflenwi yn sgil Brexit, chwyddiant mewn costau adeiladu a chymhlethdod adfer adeiladau hanesyddol. Er gwaethaf hyn, gweithredodd BFTF fel catalydd pwysig ar gyfer gweithgarwch adfywio, gan alluogi adfer asedau treftadaeth amlwg ac yn aml mewn perygl, a fyddai wedi bod yn anodd eu hailddatblygu drwy’r farchnad yn unig.
Cyflawnodd y prosiectau a gwblhawyd berfformiad cryf yn erbyn yr allbynnau y cytunwyd arnynt. Dangosodd y dystiolaeth hefyd effeithiau ehangach oedd yn dod i’r amlwg, gan gynnwys mwy o hyder buddsoddwyr yn yr ardaloedd cyfagos, cyfleusterau cymunedol newydd, lleoliadau diwylliannol, cyfleoedd hyfforddi a mwy o fywiogrwydd yng nghanol trefi.
Daeth y gwerthusiad i’r casgliad fod BFTF wedi gwneud cyfraniad ystyrlon at amcanion adfywio Cymru er gwaethaf amodau cyflawni heriol. Roedd yr argymhellion allweddol yn cynnwys darparu mwy o gyllid datblygu yn ystod y camau cynnar, sicrhau bod timau rheoli rhaglenni wedi’u hariannu’n ddigonol, cyflwyno mwy o gyfleoedd rhwydweithio a dysgu rhwng prosiectau, gofyn am ddarpariaethau wrth gefn mwy realistig ar gyfer cynlluniau adfywio cymhleth, a lleihau cyfyngiadau cyllid blynyddol er mwyn gwella hyblygrwydd wrth gyflawni.
Mae’r adroddiad ar gael i’w ddarllen yma.