Harneisio Grym Tonnau: Gwerthuso datblygiad ynni llanw adnewyddadwy Morlais

Mae Morlais yn brosiect arddangos ynni adnewyddadwy pŵer llanw oddi ar Ynys Gybi, Ynys Môn, yng Ngogledd Cymru. Mae Menter Môn Morlais yn arwain y prosiect hwn i ddatblygu capasiti ffrydiau llanw, sydd â’r potensial i gynhyrchu hyd at 240MW o drydan glân carbon isel.

Mae Parth Arddangos Morlais (MDZ) yn ardal o wely’r môr sy’n 35km² oddi ar arfordir Ynys Môn, sydd wedi’i brydlesu am gyfnod o 45 mlynedd gan Ystad y Goron. Bydd y MDZ yn darparu parth arddangos technoleg llanw sydd wedi cael yr holl ganiatadau angenrheidiol, gyda seilwaith cymunedol yn cynnwys ceblau allforio ac is-orsafoedd. Y bwriad yw denu datblygwyr technoleg llanw o bob cwr o’r byd i brofi a datblygu eu technoleg. Mae’r prosiect hwn wedi’i rannu’n sawl cam, ac mae Wavehill wedi bod yn ymwneud â darparu ystod o ymchwil ac adolygiadau annibynnol ym mhob cam o’r datblygiad.

Cam Un: Caniatâd a Datblygu (Gwerthusiad a gynhaliwyd 2022-23)

Roedd cam cyntaf y prosiect yn canolbwyntio ar sicrhau’r caniatâd angenrheidiol ar gyfer datblygu Morlais. Roedd y cam hwn yn hanfodol wrth osod y sylfeini ar gyfer camau dilynol y prosiect. Roedd y ffocws ar sicrhau bod yr holl ystyriaethau rheoleiddiol ac amgylcheddol wedi’u hystyried yn gynhwysfawr. Fel rhan o’r broses ganiatáu, cynhaliwyd Asesiad Effaith Amgylcheddol (EIA) helaeth i werthuso effeithiau posibl yn ystod cyfnodau adeiladu, gweithredu a datgomisiynu.

Prosiect Ymchwil Nodweddu Morol (MCRP)

Mae’r prosiect wedi ymrwymo i ddiogelu a gwarchod yr amgylchedd naturiol ac, o ganlyniad, mae wedi datblygu prosiect ymchwil a datblygu, sef Prosiect Ymchwil Nodweddu Morol (MCRP). Mae’r prosiect hwn wedi ceisio cynhyrchu data newydd ar y rhyngweithio rhwng dyfeisiau ffrydiau llanw a’r amgylchedd naturiol. Cynhaliodd ymchwil fanwl er mwyn deall a chefnogi’n well weithrediad diogel dyfeisiau llanw yn y MDZ, gan alluogi ehangu’r dechnoleg i lefelau masnachol.

Cam Dau: Prosiect Seilwaith Morlais (Gwerthusiad a gynhaliwyd 2023-24)

Adeiladodd yr ail gam ar y caniatadau cynllunio a sicrhawyd yn ystod y cam cyntaf er mwyn darparu’r seilwaith sydd ei angen ar gyfer parth cynhyrchu ynni llanw gweithredol yn llawn. Gyda £31 miliwn o gyllid i ddatblygu ac adeiladu’r seilwaith angenrheidiol, bydd hyn yn ei dro yn cefnogi’r broses o ddefnyddio tyrbinau llanw yn fasnachol ym Mharth Arddangos Morlais.

Mae’r Prosiect Seilwaith wedi cyflawni gwaith sifil a gwaith Drilio Cyfeiriadol Llorweddol (HDD) ar y môr ar draws cyfanswm o saith pecyn gwaith. Sicrhaodd hyn y seilwaith glanio, adeilad datblygwyr technoleg, dau gwndid cebl wedi’u leinio’n llawn, pyllau trawsnewid a llwybro ceblau, ac is-orsaf i alluogi cysylltiad â’r Gweithredwr Rhwydwaith Dosbarthu (DNO), a reolir gan Scottish Power (SPEN).

Ein hymagwedd

Cyfnod Caniatâd a Datblygu

Fel rhan o’r cam cyntaf hwn o waith, cynhaliodd Wavehill werthusiad i brofi i ba raddau yr oedd y cynllun wedi galluogi gweithgareddau caniatâd a datblygu. Defnyddiwyd damcaniaeth newid yn ogystal â dulliau cymysg, gan gynnwys:

  • Fframwaith Gwerthuso. Fe wnaethon ni gynllunio Fframwaith Gwerthuso pwrpasol i gefnogi’r monitro a’r dadansoddi a nodir yn rhaglen Caniatâd a Datblygu Morlais.

  • Ymgysylltu â rhanddeiliaid a phartneriaid allweddol. Casglodd y tîm gwerthuso ddata cynradd drwy gyfweliadau â rhanddeiliaid mewnol ac allanol, datblygwyr technoleg, Cyngor Ynys Môn, Prifysgol Bangor, a rhanddeiliaid allweddol eraill

  • Ymchwil desg. Fe wnaethom adolygu’r wybodaeth fonitro drylwyr a chasgledig o’r rhaglen. Yn ogystal, cynhaliwyd llenyddiaeth berthnasol a dadansoddiad o bolisïau a strategaethau ar lefel Llywodraeth Cymru a’r DU.

  • Arolwg cadwyn gyflenwi. Defnyddiwyd hyn i brofi i ba raddau yr oedd y cynllun wedi dod â chyfleoedd newydd a chyfleoedd a nodwyd ar gyfer y dyfodol wrth i’r prosiect symud ymlaen i gamau dilynol.

MCRP

Cynhaliodd Wavehill werthusiad i asesu sut roedd y Rhaglen Ymchwil Mamaliaid Morol (MCRP) wedi cyflawni ei hamcanion lefel uchel wrth ddatblygu a chyflawni dros 20 o becynnau gwaith gwahanol sy’n gysylltiedig â’r prosiect hwn. Nod y pecynnau gwaith hyn yw nodi a chau’r bylchau gwybodaeth yn y data sydd ar gael sy’n deillio o’r rhyngweithio rhwng y tyrbinau llanw a’r amgylchedd naturiol. Fel rhan o’n gwerthusiad, cynhaliwyd ymgynghoriad ag arbenigwyr blaenllaw ar draws y sector ynni morol a llanw. Roedd hyn yn cynnwys arbenigwyr ymddygiad mamaliaid morol blaenllaw yn yr Uned Ymchwil Mamaliaid Môr yn St. Andrews, Marine Scotland, datblygwyr tyrbinau llanw, NRW, MarineSpace, Juno Energy, ac arbenigwyr gwyddor data ym Mhrifysgolion Bangor ac Abertawe.

Y nod oedd profi defnyddioldeb ac effeithiau’r dros 20 o ffrydiau gwaith ymchwil a gyflwynwyd o dan y prosiect. Yn ogystal, ceisiodd y gwerthusiad ddeall yr effeithiau lleol, cenedlaethol a byd-eang ar ddatblygu’r diwydiant llif llanw yng Nghymru.

Cyfnod Seilwaith

Yn ail gam y prosiect, cynhaliodd Wavehill Asesiad Crynodol a oedd yn canolbwyntio ar y gweithgareddau a wnaed i baratoi safle Morlais ar gyfer gosod seilwaith yn yr MDZ. Mesurodd gynnydd yn erbyn amcanion y rhaglen, megis sut y mae wedi cyflawni contractau i alluogi defnyddio tyrbinau llanw ar gyfer o leiaf ddau ddatblygiad llif llanw, gyda ffocws ar gontractau a sicrhawyd ar gyfer gwaith sifil ar y tir a gwaith Drilio Llorweddol.

Fe wnaeth ein dull hefyd asesu gweithgareddau parhaus i gefnogi datblygu capasiti’r gadwyn gyflenwi leol a chyfleoedd sgiliau a hyfforddiant yng Ngogledd Cymru i ddatblygu marchnad llif llanw Cymru ymhellach.

Mae’r adroddiad terfynol yn cynnwys Fframwaith Effaith a chyfres o argymhellion ar gyfer cam nesaf (Gweithrediad) y prosiect hyd at 2029.

Effaith

Roedd pob un o’r gwerthusiadau yn ffurfio adolygiad annibynnol o berfformiad a chynnydd y prosiect yn erbyn amcanion ehangach prosiect Morlais. Cyflwynwyd ein canfyddiadau mewn dau adroddiad cynhwysfawr, yn cwmpasu dau brif gam y rhaglen. Nododd yr adroddiadau dystiolaeth i asesu’r canlynol:

  • Perthnasedd a chysondeb: archwilio perthnasedd a chysondeb parhaus y prosiect yng ngoleuni newidiadau cyd-destunol, megis newidiadau mewn polisi, amgylchiadau economaidd, a datblygiadau technolegol.

  • Cynnydd yn erbyn targedau cytundebol: nodi cynnydd y prosiect yn erbyn targedau cytundebol, gorberfformiad/tanberfformiad, a chanlyniadau oes a ragwelir ar ddiwedd y prosiect.

  • Profiad o gyflawni a rheoli’r prosiect: yn amlinellu’r profiad ymarferol o weithredu a rheoli’r prosiect, gwersi a ddysgwyd a thystiolaeth o arfer gorau y gellir ei gymhwyso i gyflawni prosiectau eraill.

  • Effaith y gellir ei phriodoli i’r prosiect: dangos yr effeithiau y gellir eu priodoli i’r prosiect, gan gofnodi’r rhai a fwriadwyd, canlyniadau gwirioneddol ac ehangach sydd wedi darparu gwerth ychwanegol i’r sector ynni morol ehangach.

  • Cost-effeithiolrwydd a gwerth am arian: asesiad ansoddol o gost-effeithiolrwydd a gwerth am arian yn seiliedig ar gydbwysedd costau a buddion meintiadwy wedi’u pwysoli yn erbyn effeithiau bwriadedig ac anfwriadol.

Dadansoddwyd ac adolygwyd y data cynradd ac eilaidd a gasglwyd ar draws y ddau gam i ddarparu’r dystiolaeth sydd ei hangen i lywio’r ddau adroddiad asesu crynodol, ac yn y pen draw i ddatblygu argymhellion ymarferol i gefnogi Llywodraeth Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru yn eu gwaith parhaus i ddatblygu eu prosesau i alluogi cynlluniau ynni llanw yn y dyfodol yng Nghymru.

Cysylltiedig

Wavehill 2026  |   Polisi Preifatrwydd   |   Ymwadiad   |   Datganiad Hygyrchedd   |   Map o'r wefan
LinkedIn   |   Facebook