Economi Gylchol: Asesiad crynodol prosiect Brainwaves

Roedd Brainwaves yn brosiect ymchwil i gefnogi blaenoriaeth strategol Llywodraethau Cymru ac Iwerddon i ddatgarboneiddio eu sectorau amaethyddol ac, yn y pen draw, i gefnogi eu trawsnewidiad tuag at sero net.

Mae’r sector amaethyddol, yn enwedig y diwydiannau cig eidion a llaeth, yn rhan annatod o’r ddwy economi ac yn arbennig o bwysig ar gyfer datblygu economaidd gwledig. Fodd bynnag, cydnabyddir bod ffermio gwartheg yn defnyddio llawer o garbon, a bydd lleihau ei effaith amgylcheddol yn cefnogi’r newid tuag at ddyfodol mwy cynaliadwy.

Er mwyn helpu i fynd i’r afael â her gweithgareddau amaethyddol ar yr amgylchedd naturiol, heb gael effaith negyddol ar ddatblygiad gwledig a gweithgareddau amaethyddol, ceisiodd Brainwaves weithredu dull economi gylchol. Mae’r prosiect wedi bod yn treialu’r defnydd o systemau technolegol arloesol newydd i dyfu llysiau’r dŵr (Lemna minor) mewn amgylchedd dan do rheoledig yn ogystal ag ar wastraff fferm (slwri).

Mae llysiau’r dŵr yn gnwd â chynnwys protein uchel sydd â phriodweddau defnyddiol ar gyfer defnydd mewn economi gylchol, gan ei fod yn amsugno maetholion gormodol fel nitradau a ffosffadau a ddefnyddir mewn gwrtaith amaethyddol, gan ychwanegu gwerth a lleihau niwed amgylcheddol drwy lanhau gwastraff fferm. Gellir defnyddio llysiau’r dŵr hefyd fel porthiant anifeiliaid ar gyfer da byw, gan leihau dibyniaeth ffermwyr yng Nghymru ac Iwerddon ar gynhyrchion soi a fewnforir. Yn y dyfodol, mae gan hyn y potensial i leihau costau a chynyddu gwydnwch sectorau amaethyddol Cymru ac Iwerddon, wrth wella’r amgylchedd naturiol ar yr un pryd.

Roedd cam cyntaf Prosiect Brainwaves yn brosiect 3.5 mlynedd a ariannwyd gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop (ERDF) drwy Raglen Cydweithredu Iwerddon Cymru. Cafodd ei gyflwyno gan University College Cork (UCC) mewn partneriaeth â Phrifysgol Aberystwyth (AU) rhwng 2019 a 2023.

Ein hymagwedd

Roedd y gwerthusiad yn cydnabod bod prosiect Brainwaves wedi cipio cam cynnar datblygiad technolegol y systemau tyfu llysiau’r dŵr, gyda’r bwriad o’u hehangu ac, yn y tymor hwy, fasnacheiddio’r systemau tyfu dan do ac awyr agored. Gan weithio mewn cydweithrediad ag UCC ac AU, cynhaliodd Wavehill ddau weithdy ar-lein i ddatblygu fframwaith gwerthuso. Cipiodd hyn effeithiau’r prosiect ac arweiniodd at well dealltwriaeth o’r camau nesaf sydd eu hangen i ddatblygu parodrwydd technolegol y systemau tyfu llysiau’r dŵr.

Un o nodau canolog y prosiect oedd creu ymdeimlad o berchnogaeth ymhlith y gymuned ffermio yng Nghymru ac Iwerddon dros ddatgarboneiddio’r sector. Mae tîm y prosiect yn cydnabod y byddai gweithredu dulliau gweithio newydd sy’n datblygu dull economi gylchol ac yn cefnogi trawsnewidiad gwyrdd yn fwy effeithiol pe bai rhanddeiliaid allweddol, megis ffermwyr a chyflenwyr amaethyddol, yn cael eu cynnwys. Ochr yn ochr â datblygu prototeipiau technolegol a chynnal profion ar raddfa fach, ymgysylltodd tîm y prosiect felly â rhanddeiliaid allweddol i gefnogi datblygiad system economi gylchol newydd. Helpodd hyn i sicrhau bod unrhyw arloesiadau technolegol a systemau newydd yn cyd-fynd â’u hanghenion.

Felly, ymgysylltodd y gwerthusiad â rhanddeiliaid allweddol sy’n cynrychioli’r gymuned ffermio yng Nghymru ac Iwerddon er mwyn mesur eu dealltwriaeth o fanteision y system newydd a chasglu eu safbwyntiau ar sut y gall llysiau’r dŵr ychwanegu gwerth at weithgareddau ffermio presennol. Ategwyd hyn gan ddadansoddiad o weithgareddau profi’r system dechnolegol. Nododd y gwerthusiad hefyd fylchau yn y strategaeth ymgysylltu â rhanddeiliaid. Galluogodd hyn dîm y prosiect i nodi gyda phwy y dylid gweithio’n agosach yn y dyfodol i gefnogi datblygiad pellach y systemau technolegol.

Roedd y dull hwn yn cefnogi datblygiad systemau tyfu llysiau’r dŵr o’r cam prawf-cysyniad cychwynnol i brofi’r system mewn amgylchedd gweithredol.

Effaith

Dangosodd y gwerthusiad fod yr ymgysylltu cychwynnol â rhanddeiliaid yn y gymuned ffermio wedi darparu sylfaen gref i’r prosiect. Cadarnhaodd fod cefnogaeth glir i’r prosiect a bod cydnabyddiaeth o botensial gwerth y dull economi gylchol i weithgareddau ffermio yng Nghymru ac Iwerddon.

Darparodd hefyd sail dystiolaeth wyddonol ar gyfer y system tyfu llysiau’r dŵr a’r defnydd o lysiau’r dŵr mewn lleoliad ffermio.

Mae’r dystiolaeth hon wedi’i rhannu’n eang mewn cyfnodolion academaidd a chyhoeddiadau ar gyfer y gymuned wyddonol ledled y byd.

Deilliannau

Darparodd ein gwaith argymhellion ar gyfer ymgysylltu’n ddyfnach ac yn ehangach â rhanddeiliaid. Awgrymodd hefyd gamau nesaf a myfyrdodau ar gyflawniadau’r systemau profi hyd yma. Ers hynny, mae’r prosiect wedi sicrhau cyllid ychwanegol gan yr Undeb Ewropeaidd a Llywodraeth Iwerddon i ddatblygu a mireinio’r systemau tyfu dan do ac awyr agored ymhellach, gan gefnogi datblygiad pellach lefelau parodrwydd technolegol ar y llwybr hirdymor tuag at fasnacheiddio llawn.

Cysylltiedig

Wavehill 2026  |   Polisi Preifatrwydd   |   Ymwadiad   |   Datganiad Hygyrchedd   |   Map o'r wefan
LinkedIn   |   Facebook